ITR इन्कम टॅक्स रिफंड (Income Tax Refund) 2026: स्टेटस कसे तपासायचे? संपूर्ण माहिती

1. ITR रिफंड मिळण्याचा प्रवास (Refund Life-cycle)

एकदा तुम्ही तुमचा ITR (आधार OTP किंवा नेटबँकिंग EVC द्वारे) व्हेरीफाय (e-Verify) केला की, तुमचे पैसे बँकेत येण्याची प्रक्रिया (Processing timeline) याप्रमाणे होते:

• ई-व्हेरीफिकेशन (e-Verification): ऑनलाईन सबमिट करता क्षणीच (Instantly).
• बेंगळुरू CPC मध्ये पडताळणी: प्रक्रिया होण्यासाठी (Processing) सहसा 15-45 दिवसांचा कालावधी लागतो. काम पूर्ण झाल्यावर तुम्हाला 'कलम 143(1)' अंतर्गत ई-मेलवर 'इन्टिमेशन लेटर' (Intimation notice) मिळते.
• रिफंडची रक्कम निश्चित करणे (Refund Determination): जर तुम्ही भरलेला TDS किंवा टॅक्स तुमच्या खऱ्या कर दायित्वापेक्षा (Tax liability) जास्त असेल, तर तुम्हाला हे पैसे रिफंड (Refund due) स्वरूपात जारी केले जातात.
• बँक खात्यात (Account) पैसे जमा होणे: इन्टिमेशन ई-मेल (Intimation) प्राप्त झाल्यानंतर साधारणपणे 3 ते 7 दिवसांच्या (3-7 working days) आत पैसे खात्यात येतात.

2. ऑनलाईन ITR रिफंडचे स्टेटस (Refund Status) कसे तपासायचे?

सध्या तुमचे રિଫन्ड कोणत्या स्टेजला (Stage) आहे हे तपासण्याचे 2 प्रमुख मार्ग आहेत:

A. NSDL (TIN) पोर्टल प्रणाली (लॉग-इन न करता / Without Login)

1. TIN-NSDL च्या अधिकृत रिफंड स्टेटस पेजवर (Refund Status Web Page) जा.
2. तुमचा पॅन (PAN Number) आणि योग्य Assessment Year (उदा. 2026-27) टाका.
3. कॅप्चा (Captcha) भरा आणि 'Proceed' बटण दाबा.

B. ई-फायलिंग पोर्टल प्रणाली (ई-फायलिंग खात्यात लॉग-इन करून)

1. अधिकृत आयकर ई-फायलिंग (E-filing Portal) पोर्टलवर लॉग-इन (Login) करा.
2. 'e-File' > 'Income Tax Returns' > 'View Filed Returns' या ऑप्शनवर क्लिक करा.
3. असेसमेंट वर्ष 2026-27 समोर 'व्ह्यू डिटेल्स' (View Details) वर क्लिक करा. इथे तुम्हाला "Processed with Refund Due" (प्रक्रिया पूर्ण) किंवा "Refund Issued" (रिफंड पाठवला) अशी नक्की स्थिती दिसेल.

3. रिफंडवर सरकारकडून मिळणारे व्याज (Interest): कलम 244A

जर आयकर विभागाकडून ITR रिफंड (Refunds) देण्यास उशीर झाला, तर सरकार तुम्हाला त्यावर अतिरिक्त व्याजही (Interest on refund) देते. परंतु यासाठी खालील कठोर अटी (conditions) लागू आहेत:

• व्याजाचा दर (Interest Rate): 0.5% (अर्धा टक्का) प्रति महिना किंवा पूर्ण 6% प्रति वर्ष (Annually).
• कधीपासून मोजले जाते (Timeline): 1 एप्रिलपासून (जर तुम्ही ITR ड्यू डेटच्या आत भरला असेल) किंवा ITR दाखल केलेल्या तारखेपासून (जर तुम्ही बिलिटेड ITR/belated भरला असेल).
• मुख्य अट (Main Condition): तुम्ही मागत असलेली रिफंडची रक्कम (Refund requested amount) ही तुमच्या निर्धारित कराच्या (Tax determined limit) किमान 10% किंवा त्याहून अधिक असावी लागते.

4. 'रिफंड फेल' (Refund Failed) होण्याची प्रमुख 3 कारणे

इन्कम टॅक्स विभागात रिफंड प्रोसेस (Processed) होऊनही, बँकेच्या समस्येमुळे (Bank errors) पैसे अनेकदा बँक खात्यात जमा होताना फेल (Fail / विफल) होतात:

• खाते 'वैलिडेट' नाही (Unvalidated Bank Account): तुमचे बँक खाते ई-फायलिंग पोर्टलवर 'व्हॅलिडेटेड' (Validated) या स्थितीतच असले पाहिजे. (पोर्टलवर लॉग इन करून My Bank Profile मधून चेक करा).
• नावात गडबड (Name Mismatch in PAN/Bank KYC): तुमच्या पॅन (PAN) कार्डवरील थेट नाव आणि बँक खात्यातील (Bank passbook KYC) नाव अजिबात जुळत नाही.
• IFSC या नवीन कोडमधील बदल (IFSC merge): बँकांचे विलीनीकरण (Bank Mergers - उदा. सिंडिकेटचे कॅनरा बँकेत झालेले बदल) झाल्यामुळे बँकांचा जुना IFSC चालत नाही. नवीन IFSC आजच अपडेट (Update new IFSC) करा.

5. जर तुमचा 'रिफंड फेल' झाला असेल तर काय करावे? (रिफंड रीइश्यू - Refund Re-issue Request)

काळजी करू नका. जर NSDL च्या स्टेटसमध्ये "Refund Failed" (रिफंड पाठवण्यात अयशस्वी) दिसत असेल, तर इन्कम टॅक्स पोर्टलवर जा, 'Services' (सेवा) > 'Refund Re-issue' ऑप्शनवर जाऊन- जिथे बँक खाते 'Validated' दिसेल- ते योग्य बँक खाते निवडा आणि अर्ज 'सबमिट' (Submit Request) करा. सर्वकाही बरोबर असल्यास, सहसा पुढील 10-15 दिवसांत प्रक्रिया (Re-process) पूर्ण होते.