ज्येष्ठ नागरिकांसाठी टॅक्स प्लॅनिंग (Tax Planning): 2025-26 मधील फायदे

1. पात्रता: ज्येष्ठ (Senior) विरुद्ध अति-ज्येष्ठ (Super Senior)

भारतात कर लाभ आर्थिक वर्षाच्या शेवटी (उदा. 31 मार्च 2026) तुमच्या वयावर आधारित दिले जातात:

• ज्येष्ठ नागरिक (Senior Citizen 60-79 वर्षे): जुन्या कर व्यवस्थेत (Old Regime) बेसिक सूट: ₹3 लाख.
• अति-ज्येष्ठ नागरिक (Super Senior Citizen 80+ वर्षे): जुन्या व्यवस्थेत बेसिक सूट: ₹5 लाख.
• सर्व ज्येष्ठ नागरीक (नवीन व्यवस्था - New Regime): ₹4 लाखांची एकसमान बेसिक सूट + ₹12 लाखांपर्यंतच्या उत्पन्नावर कलम 87A ची सूट (Rebate).

2. कलम 194P: ITR न भरण्याची (Zero-Filing) सवलत

'अति-ज्येष्ठ' नागरिकांवरील कराचा ताण कमी करण्यासाठी कलम 194P (Section 194P) लागू करण्यात आले आहे, ज्यामुळे तुम्हाला ITR दाखल करण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे वगळता येते. यास पात्र ठरण्यासाठी, तुम्हाला चार अटी पूर्ण कराव्या लागतील:

1. तुमचे वय 75 वर्षे किंवा त्याहून अधिक असले पाहिजे.
2. तुम्ही भारताचे रहिवासी (Resident Indian) असले पाहिजे.
3. तुमचे उत्पन्न केवळ पेन्शन (Pension) आणि व्याज (Interest) यातूनच असावे.
4. तुमचे व्याजाचे उत्पन्न त्याच एका बँकेतून असावे जिथे तुम्हाला तुमची पेन्शन मिळते.

हे कसे काम करते: तुम्हाला बँकेत फक्त एक साधा डिक्लेरेशन फॉर्म (Declaration) द्यावा लागतो. बँक त्यानंतर सर्व कपातीचा (Deductions) विचार करून तुमच्या अंतिम कराची गणना करते आणि तो थेट सरकारला भरते. बस, तुमचे काम झाले!

3. कलम 80TTB: व्याजातून कमाई (Interest Strategy)

सामान्य करदाते बचत खात्यावरील (Savings account) व्याजावर फक्त ₹10,000 च्या सवलतीचा (Sec 80TTA) दावा करू शकतात, पण ज्येष्ठ नागरिक कलम 80TTB अंतर्गत ₹50,000 पर्यंतच्या व्याजावर सूट घेऊ शकतात. यामध्ये खालील व्याजाचा समावेश आहे:

• बचत खाती (Savings Accounts - बँक आणि पोस्ट ऑफिस दोन्ही)
• फिक्स्ड डिपॉझिट्स (FDs)
• रिकरिंग डिपॉझिट्स (RDs)

बजेट 2025 ची अपडेट: ज्येष्ठ नागरिकांना अधिक फायदा देण्यासाठी, बँकांमार्फत व्याजावर आकारल्या जाणाऱ्या TDS ची मर्यादा ₹1,00,000 पर्यंत वाढवण्यात आली आहे. याचा अर्थ, जोपर्यंत तुमचे बँकेतील व्याज वर्षाला १ लाख रुपयांच्या पुढे जात नाही, तोपर्यंत व्याजातून कोणताही कर (TDS) कापला जाणार नाही.

4. वैद्यकीय सुरक्षा (Medical Security): कलम 80D

पेन्शनधारकांसाठी आरोग्यसेवा (Healthcare) हा सर्वात मोठा खर्च असतो. प्राप्तिकर कायदा वाढीव कपातीद्वारे (Enhanced Limits) याला मान्यता देतो:

• आरोग्य विमा प्रीमियम (Health Insurance): ₹50,000 पर्यंत कपात (Deduction).
• वैद्यकीय खर्च (Medical Bills): जर तुमच्याकडे हेल्थ पॉलिसी (Health policy) नसेल, तरीही तुम्ही प्रत्यक्ष वैद्यकीय बिलांचा (उदा. डॉक्टरांची फी, औषधे) वापर करून ₹50,000 मधील खर्चाचा दावा करू शकता, बशर्ते हा खर्च डिजिटल मोड (Digital mode) किंवा चेकद्वारे केलेला असावा.
• एकत्रित मर्यादा: जर तुम्ही स्वतः 60 वर्षांपेक्षा जास्त आहात आणि तुमच्या अति-ज्येष्ठ पालकांसाठी (Super-senior parents) वैद्यकीय खर्च करत असाल, तर तुम्ही एकूण ₹1,00,000 चा क्लेम करू शकता!

5. 2026 मध्ये कोणती कर व्यवस्था (Tax Regime) निवडावी?

सुधारित नवीन कर व्यवस्था (New regime) आता ₹12.75 लाखांपर्यंत (Standard Deduction सह) प्रभावीपणे करमुक्त (Tax-free) असल्याने, बहुतेक सर्व ज्येष्ठ नागरिकांना हीच लाभदायी ठरेल. तथापि, जुनी व्यवस्था (Old regime) तुमच्यासाठी चांगली ठरू शकते जर तुमच्याकडे:

1. मोठा वैद्यकीय खर्च (कलम 80D) असेल.
2. बँक/पोस्ट ऑफिसमधून खूप मोठे व्याजाचे उत्पन्न (कलम 80TTB) असेल.
3. मोठ्या देणग्या (कलम 80G - Donations) असतील.