कर लेखापरीक्षण लागूता तपासणी — कलम 44AB (FY 2025-26)
कलम 44AB अंतर्गत कर लेखापरीक्षण — FY 2025-26 साठी मुख्य नियम
आयकर कायदा, 1961 च्या कलम 44AB नुसार विशिष्ट व्यवसाय आणि व्यवसायांना एका Chartered Accountant कडून त्यांचे खाते लेखापरीक्षित करणे आणि आयटीआर सोबत लेखापरीक्षण अहवाल (Form 3CA/3CB सोबत 3CD) दाखल करणे अनिवार्य आहे. लेखापरीक्षण आयटीआर देय तारखेपूर्वी पूर्ण करणे आवश्यक आहे — लेखापरीक्षणासाठी पात्र करदात्यांसाठी सामान्यतः 31 ऑक्टोबर.
लागूता मर्यादा
| करदाता प्रकार | मर्यादा | अट |
|---|---|---|
| व्यवसाय | ₹1 Crore | मानक मर्यादा [कलम 44AB(a)] |
| व्यवसाय (डिजिटल) | ₹10 Crore | रोख पावती ≤5% आणि रोख देयक ≤5% [वित्त कायदा 2021 तरतूद] |
| विनिर्दिष्ट व्यवसाय | ₹50 Lakh | मानक मर्यादा [कलम 44AB(b)] |
| 44AD बाहेर पडणे | कोणतीही उलाढाल | 44AD वापरल्यानंतर बाहेर पडल्यास — लेखापरीक्षण + 5 वर्षांचा प्रतिबंध [कलम 44AB(e)] |
अनुमानित कर आकारणी आणि लेखापरीक्षण सवलत
कलम 44AD (व्यवसाय): व्यवसाय करदाता ज्याची उलाढाल ≤₹2 Crore आहे आणि उलाढालीच्या 8% किंवा त्यापेक्षा अधिक (किंवा सर्व पावती बँकिंग चॅनेलद्वारे असल्यास 6%) उत्पन्न घोषित करतो, तो 44AD अंतर्गत अनुमानित योजनेची निवड करू शकतो. त्या वर्षी कलम 44AB अंतर्गत कोणतेही कर लेखापरीक्षण आवश्यक नाही. तथापि, जर 44AD वापरलेल्या करदात्याने कोणत्याही वर्षी विहित दरापेक्षा कमी उत्पन्न घोषित केले, तर त्या वर्षासाठी कर लेखापरीक्षण अनिवार्य होते आणि पुढील 5 सलग मूल्यांकन वर्षांसाठी 44AD ची पुन्हा निवड करण्यास प्रतिबंध होतो.
कलम 44ADA (व्यवसाय): वित्त कायदा 2023 द्वारे ₹50 लाखावरून ₹75 लाखापर्यंत वाढवलेल्या विनिर्दिष्ट व्यावसायिकांना सकल पावतीच्या 50% उत्पन्न घोषित करण्याची परवानगी आहे. घोषित उत्पन्न 50% किंवा त्यापेक्षा अधिक असल्यास कर लेखापरीक्षण आवश्यक नाही.
डिजिटल देयक सवलत (वित्त कायदा 2021)
जे व्यवसाय रोख पावती आणि रोख देयक दोन्ही एकूण पावती आणि देयकांच्या अनुक्रमे 5% किंवा त्यापेक्षा कमी आहेत ते उच्च ₹10 Crore मर्यादेसाठी पात्र आहेत. 5% अट दोन्ही — पावती आणि देयक — यासाठी एकाच वेळी पूर्ण होणे आवश्यक आहे.
कर लेखापरीक्षण अहवाल — प्रपत्रे आणि अंतिम तारखा
- Form 3CA + 3CD: इतर कोणत्याही कायद्याअंतर्गत खाती लेखापरीक्षित करणे आवश्यक असलेल्या करदात्यांसाठी
- Form 3CB + 3CD: इतर सर्व करदात्यांसाठी (बहुतेक व्यक्ती, मालकी, भागीदारी)
- अंतिम तारीख: संबंधित मूल्यांकन वर्षाच्या 31 ऑक्टोबरपर्यंत लेखापरीक्षण अहवाल दाखल करणे आवश्यक आहे. अनुपालन न केल्यास दंड: उलाढालीच्या 0.5% किंवा ₹1,50,000 — जे कमी असेल [कलम 271B].
- CA मर्यादा: ICAI मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार एका Chartered Accountant ला वर्षात जास्तीत जास्त 60 कर लेखापरीक्षणे करता येतात.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न
FY 2025-26 मध्ये बहुतेक डिजिटल पावती असलेल्या व्यवसायासाठी कर लेखापरीक्षण मर्यादा काय आहे?
जर तुमची रोख पावती आणि रोख देयक दोन्ही 5% किंवा त्यापेक्षा कमी असतील, तर लागू मर्यादा ₹10 Crore आहे. ही सवलत वित्त कायदा 2021 द्वारे डिजिटल व्यवहारांना प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू केली गेली. दोन्ही अटी (पावती आणि देयक) पूर्ण होणे आवश्यक आहे — फक्त एक पुरेसे नाही.
मी गेल्या वर्षी कलम 44AD अंतर्गत उत्पन्न घोषित केले पण यावर्षी कमी उत्पन्न दाखवायचे आहे. काय होईल?
जर तुम्ही मागील वर्षी कलम 44AD वापरले असेल आणि आता 8% (किंवा 6% डिजिटल) पेक्षा कमी उत्पन्न घोषित करायचे असेल, तर कलम 44AB(e) अंतर्गत त्या वर्षासाठी कर लेखापरीक्षण अनिवार्य होते. तसेच, पुढील 5 सलग मूल्यांकन वर्षांसाठी 44AD ची पुन्हा निवड करण्यास प्रतिबंध असतो. कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी CA शी सल्लामसलत करा.
कलम 44ADA साठी 'विनिर्दिष्ट व्यवसाय' कोणते आहेत?
कलम 44AA(1) मध्ये 44ADA साठी पात्र विनिर्दिष्ट व्यवसाय नमूद आहेत: कायदेशीर (वकील), वैद्यकीय (डॉक्टर, सर्जन, दंतवैद्य इ.), अभियांत्रिकी, स्थापत्यशास्त्र, लेखाकारी (CA), तांत्रिक सल्लागार, आंतरिक सजावट आणि CBDT ने अधिसूचित केलेले इतर व्यवसाय. IT/सॉफ्टवेअर फ्रीलांसर सामान्यतः 'व्यवसाय' म्हणून मानले जातात — CA कडे तपासा.
कर लेखापरीक्षण न केल्याबद्दल दंड किती आहे?
कलम 271B अंतर्गत, कर लेखापरीक्षण न करणे किंवा देय तारखेपर्यंत लेखापरीक्षण अहवाल न सादर केल्यास एकूण विक्री/उलाढाल किंवा सकल पावतीच्या 0.5% दंड आकारला जातो — जास्तीत जास्त ₹1,50,000. हा दंड Assessing Officer कडून आकारला जातो.
कर लेखापरीक्षण मर्यादा सर्व व्यवसायांच्या एकत्रित उलाढालीवर लागू होते का?
होय. मर्यादा करदात्याच्या सर्व व्यवसाय आणि व्यवसायांच्या एकूण उलाढालीवर लागू होते. जर व्यवसाय A ची उलाढाल ₹70 लाख आणि व्यवसाय B ची ₹40 लाख असेल, तर एकत्रित ₹1.10 Crore मानक मर्यादा ओलांडते.
माझी उलाढाल ₹1 Crore पेक्षा कमी आहे. तरीही कर लेखापरीक्षण आवश्यक असू शकते का?
होय. दोन परिस्थितींमध्ये उलाढाल मर्यादेखाली असतानाही कर लेखापरीक्षण आवश्यक असू शकते: (1) तुम्ही पूर्वी 44AD वापरला असेल परंतु चालू वर्षात 8% (किंवा 6% डिजिटल) पेक्षा कमी उत्पन्न घोषित करत असाल [कलम 44AB(e)]. (2) कलम 44BB, 44BBB आणि कलम 50B (slump sale) यांच्या स्वतंत्र लेखापरीक्षण चालक आहेत.
शिफारस केलेली पात्रता साधने
कायदेशीर अस्वीकरण: हा आयकर कायदा 1961 च्या कलम 44AB आणि वित्त कायदा 2021 व 2023 वर आधारित अनुमानित निकाल आहे. कोणताही अनुपालन निर्णय घेण्यापूर्वी पात्र CA कडून सल्ला घ्या.