TDS दर आणि लागू पात्रता तपासक (FY 2025-26)
अनुपालन (Compliance) सुनिश्चित करण्यासाठी योग्य TDS (उत्पन्नातून मूळ स्थानी कपात केलेला कर) दर ठरवणे महत्त्वाचे असते. चुकीच्या कपातीमुळे दंड, व्याजाचा भार (१% दरमहा) आणि प्राप्तिकर विभागाच्या नोटीस येऊ शकतात. हे टूल आर्थिक वर्ष २०२५-२६ (AY २०२६-२७) च्या बदललेल्या दरांसोबत लागू होणारे TDS कलम आणि सीमा ओळखण्यास मदत करते.
TDS कलमे आणि दर समजून घ्या
TDS (Tax Deducted at Source) ही अशी यंत्रणा आहे जिथे पेमेंट करणारा व्यक्ती कर कपात करतो आणि तो सरकारकडे जमा करतो. प्राप्तिकर कायद्यात विविध प्रकारच्या पेमेंट्ससाठी भिन्न नियम आणि मर्यादा (Thresholds) नमूद केले आहेत.
आर्थिक वर्ष २०२५-२६ साठीचे मुख्य TDS कलम
1. कलम 194J - व्यावसायिक आणि तांत्रिक सेवा
- व्यावसायिक फी: CA, वकील, डॉक्टरांच्या पेमेंटवर १०%
- तांत्रिक किंवा तंत्रज्ञान सेवा: सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट किंवा रॉयल्टीसाठी पेमेंटवर २%
- मर्यादा (Threshold): ₹५०,००० प्रति आर्थिक वर्ष (FY 24-25 च्या ₹30,000 वरून वाढवलेली सीमा)
2. कलम 194C - ठेकेदारांना (Contractors) पेमेंट
- व्यक्ती/HUF ठेकेदार: १%
- कंपनी/फर्म किंवा इतर: २%
- मर्यादा: एका बिलासाठी ₹३०,००० किंवा पूर्ण वर्षात ₹१,००,००० ची मर्यादा ओलांडल्यास.
3. कलम 194I - भाडे (Rent)
- भवन किंवा फर्निचर: १०% (वैयक्तिक देण्यावर ५०,०००/महिना आणि कंपन्यांसाठी ६,००,०००/वर्ष मर्यादा आहे).
4. कलम 194A - व्याज (Interest) पेमेंट
- बँकेच्या ठेवींच्या किंवा व्याजावर १०% (वरिष्ठ नागरिकांसाठी ₹१ लाख आणि इतरांसाठी ₹५० हजार मर्यादा असते).
विशेष नियम: PAN नसेल तर जास्त TDS लागू!
जर प्राप्तकर्त्याने आपला पॅन (Permanent Account Number - PAN) नंबर दिला नाही, तर TDS हा २०% च्या दराने किंवा कायद्यात दिलेल्या दराने (जे जास्त असेल त्यानुसार) कापला जातो. हे PAN जमा करण्यास प्रोत्साहन देण्यासाठी दंडात्मक (Penal) नियम आहे.
सतत विचारले जाणारे प्रश्न
चुकीच्या दराने TDS कापल्यास काय होईल?
कमी दराने TDS कापल्यास कमतरतेवर 1%/महिना व्याज आकारले जाईल. Section 40(a)(ia) अंतर्गत संबंधित खर्चही नाकारला जाऊ शकतो.
प्रत्येक देयकावर TDS कापणे आवश्यक आहे का?
नाही. TDS केवळ तेव्हाच लागू होते जेव्हा देयक त्या कलमाची मर्यादा ओलांडते. उदाहरण: व्यावसायिक शुल्क (194J) ची मर्यादा ₹50,000 — वर्षात यापेक्षा कमी देयकावर TDS आवश्यक नाही.
प्राप्तकर्त्याकडे Lower Deduction Certificate असल्यास कमी दराने TDS कापता येते का?
होय. प्राप्तकर्त्याकडे आयकर विभागाचे Form 13 असल्यास त्यात नमूद दराने TDS कापा.
प्राप्तकर्त्याकडे PAN नसल्यास काय?
PAN न दिल्यास 20% किंवा त्या कलमाचा मानक दर, यापैकी जास्त असलेल्या दराने TDS कापा.
TDS रिटर्न दाखिल करणे अनिवार्य आहे का?
होय. त्रैमासिक TDS रिटर्न अनिवार्य आहे (वेतनासाठी Form 24Q, इतर देयकांसाठी Form 26Q). देय तारखा: 31 जुलै, 31 ऑक्टोबर, 31 जानेवारी, 31 मे. उशीर झाल्यास Section 234E अंतर्गत ₹200/दिवस दंड.
परदेशी संस्थांना देयकावर TDS लागू होतो का?
होय, पण वेगळ्या कलमांद्वारे (195, 196A इ.). दर भारत आणि प्राप्तकर्त्याच्या देशातील DTAA वर अवलंबून असतात. हे साधन केवळ देशांतर्गत TDS कलमे कव्हर करते.
194C आणि 194J मध्ये काय फरक आहे?
194C कंत्राट देयकांवर (बांधकाम, पुरवठा, कामगार करार) 1–2% दराने. 194J व्यावसायिक/तांत्रिक सेवांवर (CA, वकील, सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट) 2–10% दराने. मुख्य फरक: कंत्राट काम विरुद्ध व्यावसायिक कौशल्याची प्रकृती.
शिफारस केलेली पात्रता साधने
Important Disclaimer: This tool provides indicative TDS rates based on the Income Tax Act, 1961 and Finance Act 2025. It is for informational purposes only and does not constitute professional tax advice. TDS rules can be complex with many exceptions, exemptions, and special cases not covered by this tool.
Always verify: The exact applicability, rate, and threshold for your specific situation with a Chartered Accountant or tax professional. Factors like Lower Deduction Certificates, DTAA provisions, and specific contractual terms may affect the actual TDS rate.
Liability: EligibilityTools.in is not responsible for any consequences arising from reliance on this tool. Users are solely responsible for ensuring compliance with TDS provisions.